Wil je je eigen boek schrijven en uitgeven, maar weet je niet zo goed waar je moet beginnen en wat er allemaal bij komt kijken? Dan is het fijn als je een team om je heen verzamelt met mensen die je kunnen helpen. Bijvoorbeeld een ontwerper voor het opmaakwerk, een illustrator en een fotograaf voor illustraties en foto’s, en misschien wil je dat een redacteur je teksten redigeert.

Zeker als je met een team werkt, is het handig om van tevoren een plan van aanpak en een planning te maken. Zodat je niets vergeet en halverwege het traject niet voor verrassingen komt te staan. Maar als dit je eerste boek is, heb je misschien geen idee hoe je zo’n planning maakt. Waar moet je eigenlijk allemaal aan denken?

Om je op weg te helpen, beschrijf ik de belangrijkste fases die je doorloopt: van het schrijven van de eerste zinnen, tot het moment dat je een eerste exemplaar van jouw boek in handen hebt.

Fase 1: schrijven
Een voorlopige indeling maken
Beeldmateriaal verzamelen
Het colofon en de flaptekst schrijven

Fase 2: redigeren
Je tekst laten redigeren door een professionele redacteur
Een professionele redacteur kiezen
Je tekst zelf redigeren

Fase 3: ontwerp en opmaak
Een ontwerper kiezen
Het ontwerpproces
Correctierondes

Fase 4: naar de drukker
Een drukker kiezen
Het bestand drukklaar maken
Definitief akkoord geven

Fase 1: schrijven


Je hebt een hoop ideeën en bent waarschijnlijk al een tijdje bezig om die op papier te zetten. Misschien op losse blaadjes, in notities op je telefoon en computer of misschien ben je gewoon alvast hoofdstukken aan het schrijven. Van al deze losse ideeën ga je nu een complete tekst maken, die lekker leest, met een duidelijke samenhang.

Een voorlopige indeling maken


Misschien ben je geen planner, maar toch kan het je veel tijd besparen als je al in dit eerste stadium een (voorlopige) indeling voor jezelf maakt. Deze kan je als leidraad en checklist gebruiken. Zo wordt het makkelijker om goede koppen en tussenkoppen te bedenken. Door deze al in de voorlopige indeling te zetten, krijg je een helder overzicht van de inhoud van je boek en van wat waar in het boek aan bod komt. Waarschijnlijk zal je de koppen nog een paar keer herschrijven tijdens het proces, maar zo heb je een goed startpunt.

Tegelijkertijd kan je nu goed in de gaten houden of je alles behandeld hebt waar je over wilde schrijven. Ik maak van de voorlopige indeling graag letterlijk een checklist: ik maak er een apart tekstbestand voor aan en geef met kleren aan welke onderdelen klaar zijn en waar ik bijvoorbeeld nog input van iemand anders voor nodig heb, en zet er opmerkingen en aantekeningen in.

Hieronder zie je bijvoorbeeld de voorlopige indeling van het boek Borstvoeding geven aan je prematuur, zoals die halverwege het schrijfproces was. Aan dit boek schreven we met een team van drie mensen, dus was deze indeling een handige leidraad. Tijdens het schrijven en tijdens de ontwerpfase bleek dat sommige dingen iets anders moesten en daardoor is de uiteindelijke indeling iets anders geworden dan de voorlopige, zoals je ziet op het tweede plaatje. Maar dat is juist het mooie van het proces, zo kan je je eerste idee fine tunen tot een definitief product.

voorlopige indeling

inhoudsopgave
Uit: Borstvoeding geven aan je prematuur

Het is prettig voor je lezers als alle delen en hoofdstukken van je boek ongeveer een vergelijkbare omvang (aantal pagina’s) hebben. Door aan de hand van een indeling te schrijven, en van elk hoofdstuk en/of onderdeel een apart tekstbestand te maken, zie je het al snel als blijkt dat je eerste hoofdstuk uit 250 pagina’s bestaat en de tweede maar uit 20. Natuurlijk ben je hier vrij in, en soms ontkom je hier misschien gewoon niet aan, maar door een overzicht te maken hou je de vinger aan de pols en maak je het jezelf zo makkelijk mogelijk.

Beeldmateriaal verzamelen


Tijdens het schrijven ga je misschien ook al op zoek naar beeldmateriaal. Dat is wel zo handig, want nu weet je precies wat je aan het vertellen bent en met welke beelden je dit wilt illustreren.

Wanneer je gebruik maakt van beeld, let dan goed op wie de auteursrechten op een beeld heeft. Zomaar iets gebruiken dat je via Google gevonden hebt mag in elk geval nooit. Zorg er liever voor dat je eigen illustraties of foto’s laat maken door je ontwerper, een illustrator of een fotograaf, of schaf als je daar geen budget voor hebt beeldmateriaal aan via een stockfotosite zoals istockphoto.com of shutterstock.com.

In het artikel Liever goed bedacht dan slecht gejat! lees je meer over auteursrechten.

Over het aanleveren van beeldmateriaal vind je meer in het artikel Zelf een boek schrijven en uitgeven: tips vanuit de ontwerpstudio.

Het colofon en de flaptekst schrijven


De afgelopen jaren heb ik ervaren dat het schrijven van het colofon en van de flaptekst, de tekst die op de achterkant van je boek komt, vaak vergeten wordt.

Het colofon

De meeste boeken hebben voor- of achterin een colofon. Meestal wordt hierin een disclaimer opgenomen die beschrijft hoe het zit met de auteursrechten. Hoewel dit eigenlijk vanzelfsprekend is, omdat je op elk uniek werk dat je maakt automatisch auteursrechten hebt, kan het toch handig zijn om dit te vermelden. Helaas heb ik zelf onlangs ondervonden hoe vervelend het is als iemand met je werk aan de haal gaat.

Daarnaast kan je in het colofon het ISBN vermelden en of dit de eerste druk is of een herdruk, en bijvoorbeeld wie de auteur, de uitgever, de illustrator, de ontwerper en de drukker van je boek zijn. Kijk maar eens in andere boeken om een idee te krijgen.

colofon
Fragment uit Praktische vaardigheden in familie- en ontwikkelingsgerichte zorg van Sophia NIDCAP Trainingscentrum, Erasmus MC-Sophia

De flaptekst

De flaptekst moet zo duidelijk en bondig mogelijk vertellen waar je boek over gaat, voor wie het bedoeld is en waarom iemand je boek zou moeten kopen. Wanneer je boek in de winkels ligt en geïnteresseerden het oppakken, zullen ze deze tekst lezen om te zien of het iets voor hen is. Zorg er dus voor dat de flaptekst lezers zo nieuwsgierig maakt dat ze de rest van het boek ook móeten lezen.

flaptekstBorstvoeding geven aan je prematuur

Sommige auteurs schrijven de flaptekst voordat ze de rest van het boek schrijven, om dit als leidraad voor zichzelf te kunnen gebruiken. Als je dit doet, kan je de flaptekst gebruiken om steeds te controleren of wat je schrijft klopt met wat je voor ogen had.

Toch kan het ook handig zijn om de flaptekst pas te schrijven (of je voorlopige versie te herschrijven) wanneer je ontwerper bezig is met de opmaak en je al een paar eerste proeven hebt gezien. Al die tijd ben je met de inhoud bezig geweest. Nu de basis af is en het er als een echt boek uit begint te zien, is het misschien makkelijker voor je om de essentie samen te vatten.

Fase 2: redigeren


Natuurlijk kan je je teksten zelf redigeren, maar het is verstandig om ook door iemand anders naar je tekst te laten kijken. Als je al weken of maanden aan het schrijven bent, zie je fouten en gekke dingen op het laatst gewoon niet meer. Heb je echt niet voldoende tijd of budget? Laat je tekst dan in ieder geval heel kritisch door één of twee proeflezers lezen, die gevoel hebben voor taal en grammatica. Of laat je tekst een paar weken liggen en kijk er dan nog eens naar met een frisse blik.

Je tekst laten redigeren door een professionele redacteur


Om de puntjes op de i te zetten, kan je de hulp inroepen van een (professionele) redacteur, die de fouten in je tekst verbetert. Bijvoorbeeld fouten in spelling en leestekens, maar ook in woordkeus, zinsbouw en structuur. Een redacteur bekijkt de inhoud van je tekst en de gekozen tekstsoort en zorgt ervoor dat deze goed op elkaar afgestemd zijn. Vormt je tekst een logisch verhaal met een duidelijk begin en eind? Is de stijl van schrijven consequent doorgevoerd? Is je indeling logisch?

Een professionele redacteur kiezen


Op internet kan je heel veel redacteurs vinden, de kunst is om een goede te kiezen. Tarieven kunnen flink variëren en de prijs zegt helaas niets altijd iets over de kwaliteit. Probeer daarom eerst eens wat werk te lezen dat door een redacteur geredigeerd is, zodat je een beeld krijgt van de kwaliteit die hij heeft geleverd. Werkt een redacteur voor gerenommeerde uitgeverijen, maar staat zijn werk vol kromme zinnen en taalfouten? Zoek dan toch vooral even verder.

Je tekst zelf redigeren


Hoe jij de redactie aanpakt is helemaal aan jou, maar vergeet niet dat een boek pas echt professioneel overkomt wanneer het lekker leest en niet vol staat met schrijffouten. Ook al denk je zelf dat dit misschien niet zo belangrijk is. Als er veel fouten in een boek staan, wordt al snel het hele boek niet meer serieus genomen, al ziet het er nog zo mooi uit. Blijkbaar is de schrijver niet capabel genoeg om foutloos te schrijven, dan zal de inhoud ook wel niet veel waard zijn.

Mocht je het dus toch zelf willen doen, is het een goed idee om in elk geval een paar tientjes in een boek over taal en grammatica te investeren. Zelf vind ik Teksten redigeren van Wim Daniëls en Schrijfwijzer van Jan Renkema hele fijne boeken. De eerste is dun en beknopt en heb je snel doorgelezen. De tweede is heel uitgebreid en staat vol met tips over het schrijven van goede teksten, zowel op inhoudelijk als op grammaticaal gebied. Als je dan toch nog twijfelt over de juiste schrijfwijze van een woord of een zin, dan is Google je beste vriend.

Fase 3: ontwerp en opmaak


Dit is een hele spannende fase, want nu ben je voorlopig klaar en geef je je werk uit handen aan je ontwerper die er iets moois van gaat maken en je boek tot leven gaat brengen!

Een ontwerper kiezen


Als je nog nooit eerder met een ontwerper hebt gewerkt, weet je misschien niet zo goed waar je moet beginnen en hoe je een ontwerper vindt of kiest. Natuurlijk kan je gewoon eens gaan googelen, maar je kunt ook op social media kijken of rondvragen. Misschien ken je iemand die al langer naar tevredenheid met een ontwerper werkt die hij je kan aanbevelen?

Kijk eerst eens naar welk werk een ontwerper eerder heeft gemaakt en zoek iemand die ervaring heeft met het maken van boeken. Een webdesigner of een ontwerper die is gespecialiseerd in logo’s en huisstijlen kan vol creatieve ideeën zitten, maar bij het maken van boeken komen veel specifieke zaken kijken en het is belangrijk dat je ontwerper daar kennis van heeft.

De meeste ontwerpers hebben een portfolio op hun site en laten werk op social media zien. Kijk goed naar voor wat voor klanten hij werkt. Zou jij hier tussen passen? Probeer iemand te vinden die feeling heeft met het onderwerp en met de lezers van jouw boek.

Klik

Het werkt fijn als je een goede klik met iemand hebt, je communiceert dan gewoon een stuk makkelijker. Dat is logisch, maar wanneer je een ontwerper gaat kiezen, is een persoonlijke klik om nog meer redenen belangrijk.

Als je elkaar niet goed begrijpt, is de kans groot dat er eindeloos veel extra correctierondes nodig zullen zijn voordat het ontwerp helemaal naar je zin is. Slechte communicatie maakt je project onnodig duur, een stuk minder leuk, en vergroot de kans dat deadlines niet gehaald worden. Probeer daarom een ontwerper te vinden waarmee je kunt lezen en schrijven, die zonder dat je het met zoveel woorden zegt, snapt wat jij bedoelt.

Het ontwerpproces


Wanneer je al je materiaal hebt aangeleverd, of in elk geval alvast een deel zodat je ontwerper hiermee aan de slag kan, begint wat mij betreft de leukste fase: de ontwerpfase! Heb je mooie voorbeelden die je aanspreken? Laat die dan vooral zien. Niet om ze na te maken, maar om goed over te kunnen brengen wat je precies voor ogen hebt. Dit kunnen boeken zijn, maar ook plaatjes van internet (bijvoorbeeld Pinterest) of mooie kleurschema’s.

Eerste ontwerp

Afhankelijk van wat je afgesproken hebt, zal je ontwerper beginnen met het maken van een ontwerp. Bijvoorbeeld een aantal eerste pagina’s waarmee je een goed beeld krijgt van de opmaak. Hoeveel tekstkolommen krijgen de pagina’s? Hoe komen de kopjes er uit te zien? Welke kleuren en lettertypen worden er gebruikt en hoe wordt het beeld geplaatst? Het kan ook zijn dat je ontwerper meteen begint met de hele opmaak, eventueel per deel of per hoofdstuk.

Correctierondes


Wanneer het ontwerp klaar is, krijg je de eerste echte proef in pdf. Controleer deze goed op fouten. Dit kunnen fouten in de opmaak zijn, maar ook typfouten en andere dingen die niet kloppen of die je niet mooi vindt. Misschien wil je een foto op een andere plek hebben, of een andere kleur of lettertype gebruiken voor de koppen.

Correcties aangeven in Adobe Acrobat

Het kan best lastig zijn om correcties in een mail aan te geven. Een handig trucje is om deze als opmerkingen in de pdf te zetten. Dit kan in Adobe Acrobat. Wanneer je de proef geopend hebt, klik je op de knop notitie toevoegen (met het tekstballonnetje). Als je nu op de plek klikt waar je de correctie aan wilt geven, verschijnt er een notitieveld. Probeer hier je correctie zo duidelijk en bondig mogelijk te typen. Door dit voor elke correctie te herhalen, is het voor je ontwerper heel makkelijk om van boven naar beneden alle opmerkingen door te lopen.

Eventueel kan je de betreffende tekst markeren, of doorstrepen wanneer delen van de tekst verwijderd moeten worden. Kies hiervoor de selectietool, selecteer het stukje tekst, klik rechtermuisknop en kies tekst markeren of tekst doorhalen. De notities hebben geen opmaakmogelijkheden. Wil je dus tekst met kopjes aangeven of langere stukken tekst aanpassen, dan is het handiger om deze bijvoorbeeld in Word te schrijven en in je notitie in de pdf te verwijzen naar dit Word-bestand.

correcties aangeven in een pdfCorrecties tijdens de opmaak van het Handboek Compliance Professional 2019 van het Nederlands Compliance Instituut

Wanneer je klaar bent, stuur je de pdf met de correcties en/of een mail met je opmerkingen terug naar je ontwerper, die de aanpassingen zal doen. Waarschijnlijk zal dit proces zich een paar keer herhalen, net zo lang tot alles helemaal naar je zin is.

In het artikel Zelf een boek schrijven en uitgeven: tips vanuit de ontwerpstudio vind je meer tips over de correctiefase.

Meer uitleg over het aangeven van correcties in Adobe Acrobat vind je op de site van Adobe.

Fase 4: naar de drukker


Zie je niets geks meer en ben je helemaal tevreden, dan kan je akkoord geven op de laatste proef en kan je ontwerper het ontwerp naar de drukker sturen!

Een drukker kiezen


Waarschijnlijk heeft je ontwerper contacten met drukkerijen waarmee hij graag werkt, je kan er dan voor kiezen om je ontwerper een drukker te laten kiezen.

Zelf een drukker zoeken kan best een tijdrovende klus zijn. Prijzen kunnen erg variëren en zijn onder andere afhankelijk van het formaat van je boek, de papiersoorten die gebruikt worden en van waar je het boek laat drukken.

Er zijn Nederlandse tussenpersonen die je boek bijvoorbeeld in Estland of Polen laten drukken. Dit kan flink schelen in de prijs, maar sommige mensen werken liever met drukkers in Nederland omdat je daarmee onze eigen economie stimuleert. Dit is een persoonlijke afweging. Laat je in elk geval goed informeren en vraag verschillende offertes op, of laat dit doen door je ontwerper, zodat je goed kunt vergelijken.

Het bestand drukklaar maken


Voordat het bestand naar de drukker kan, zal het drukklaar gemaakt moeten worden. Je ontwerper checkt de resolutie van alle gebruikte beelden, zet ze om van RGB naar CMYK en loopt alle pagina’s nog een laatste keer helemaal door. Daarna maakt hij een pdf in hoge resolutie, met snijtekens en afloop.

Snijtekens markeren waar het papier na het drukken precies afgesneden moet worden. Afloop is een extra snijmarge van meestal 3 mm, rondom elke pagina. Wanneer een pagina geen afloop zou hebben, dan zou je na het snijden een lelijk ongelijk wit randje krijgen langs foto’s en kleurvlakken die tot de rand van de pagina komen.

afloop en snijtekensFragment uit het Wetboek voor Bloggers van Charlotte’s Law

Definitief akkoord geven


De drukklare pdf zal jij waarschijnlijk nog een laatste keer krijgen om hem te controleren, waarna je definitief akkoord geeft en de ontwerper het bestand naar de drukker stuurt. En dan volgen een paar spannende weken en is het alleen nog een kwestie van wachten tot je je eerste eigen boek in handen hebt!


Meer over dit onderwerp

Van passie naar boek: voorbereiden Een tijd geleden kondigde ik het al aan op social media. Ik ben weer een boek aan het schrijven: Van passie naar boek, een stappenplan om zelf je eigen boek te maken en uit te geven. In dit boek neem ik je aan de hand mee, van de eerste voorbereiding...
Waarom een boek schrijven goed is voor je bedrijf Waarom een boek schrijven goed is voor je bedrijf? De belangrijkste reden is simpel: omdat je het leuk vindt om te schrijven en om je kennis te delen. Als dat niet zo is, dan komt het waarschijnlijk niet eens bij je op om er aan te beginnen. Maar...
Zelf een boek schrijven en uitgeven: tips vanuit de ontwerpstudio Eergisteren plaatste Charlotte Meindertsma van Charlotte’s Law een blog: How to: Zelf een boek schrijven en uitgeven. Heel leuk, aangezien Tangram Studio de boeken van Charlotte's Law heeft mogen opmaken. Een blog als zij nu heeft geschreven had ...

Pin It on Pinterest