Voordat je ontwerper met de opmaak van je boek aan de slag kan, moet je eerst beslissen wat het formaat wordt. Veel mensen denken dat als ze bijvoorbeeld 50.000 woorden schrijven, ze vanzelf op een boek van 250 pagina’s uitkomen.

Dat kan wel, maar dat hoeft helemaal niet. Want als je veel illustraties, of bijvoorbeeld aparte tekstkaders in je boek wilt, heeft dat invloed op het aantal pagina’s waar je op uit zal komen.

De belangrijkste factor die samen met het aantal woorden bepaalt hoe dik je boek wordt, is het formaat. En dan bedoel ik het formaat van de pagina’s, maar ook de dikte van je boek. Want het een heeft invloed op het ander en vice versa.

In mijn vorige blog, De afwerking van je boek: de bindwijze, beloofde ik dat ik nu over het formaat van je boek zou vertellen. Want het formaat heeft, net als de bindwijze, invloed op de uitstraling van je boek, en is dus zeker een blog waard.

Verschillende papierformaten

Als je aan het schrijven bent, denk je waarschijnlijk nog helemaal niet na over het formaat van je boek. Logisch, want je bent gewend om in een tekstverwerkingsprogramma te werken, en dat staat altijd standaard ingesteld op A4.

Zodra je klaar ben druk je op print, en komen er velletjes uit de printer. Waar je gewoon papier in hebt gedaan dat uit een pak uit de winkel komt. Heel misschien werk je ook wel eens op dikker papier, of op A3-formaat, maar daarmee houdt het assortiment waarschijnlijk ook wel op.

Het zou dan ook handig zijn als ik dit blog nu kon eindigen met een lijstje met standaard boekformaten waar je uit kunt kiezen. Maar helaas moet ik je teleurstellen, er zijn geen standaard formaten voor.

Er zijn wel formaten die veel gebruikt worden en die praktisch en relatief voordelig zijn om te produceren, en formaten die juist onpraktisch en relatief duur zijn. Maar dat hoeft niet te betekenen dat je dus voor een standaard, praktisch en voordelig formaat hoeft te kiezen.

Waar moet je dan wel op letten als je het formaat van je boek kiest?

Alles kan dus. Dat is fijn, maar ook wel een beetje lastig. Want waar moet je dan beginnen? Waar moet je op letten? Zoals altijd, raad ik je ook nu weer aan om eerst even terug te gaan naar je lezer, het onderwerp en het doel van je boek.

Wat verwacht je lezer?

Wat voor boek ben je aan het schrijven en wat verwacht je lezer ervan? Als je een boek schrijft dat in een aantal korte stappen de basis van je onderwerp uitlegt, zoals de ‘in 60 minuten’ serie van Frankwatching, zou het vreemd zijn als het een dikke pil werd van 400 pagina’s. Dat gaat in tegen de verwachting die de titel wekt, want het zou natuurlijk wel erg knap zijn als je zo’n dikke pil in zo’n korte tijd uit zou kunnen lezen.

Schrijf je daarentegen een handboek dat alle aspecten van je vakgebied beschrijft, dan mag het best een stuk dikker zijn. Het is dan waarschijnlijk gewoon niet mogelijk om al je kennis een een boek van maar 150 pagina’s te stoppen. Je lezers zouden dan het gevoel hebben dat ze maar een deel van je boek hebben gelezen en hebben na het lezen misschien meer vragen dan voor ze aan je boek begonnen.

Denk daarom eerst na over wat voor soort boek je schrijft, en ga dan eens in de boekwinkel neuzen. Zoek andere boeken die in dezelfde categorie vallen als die van jou en die je aanspreken. Zijn dat dikke pillen, of juist dunne boekjes?

Je hoeft dit niet klakkeloos na te doen, maar het geeft je wel een iets concreter beeld van de verwachting die je lezers bij jouw boek kunnen hebben.

Wat past bij jou?

Kijk naar je boek als product. Naar het geheel. De inhoud, het omslag, de grootte, de dikte, de kleuren, het complete plaatje. Wat zie jij voor je? Want uiteindelijk is het jouw boek, en mag je zelf bepalen hoe het wordt. Als jij een klein, dik boek wilt, dan mag dat, en als je een heel groot, dun boek wilt, dan mag dat ook.

Dat lijkt misschien in strijd met wat ik net schreef, maar dat bedoel ik niet zo. Natuurlijk is de verwachting van je lezer belangrijk, maar uiteindelijk is je boek een afspiegeling van jou, en moet het dus bij jou passen. En als je een boek schrijft voor je bedrijf, bij de rest van je marketing en bij je branding.

Op welke technische aspecten moet je letten?

Ongetwijfeld heb je wel eens een boek gelezen waarvan je dacht, waarom hebben ze dit nou zo gemaakt? Of je nu besefte waardoor het kwam of niet, het viel niet lekker open en je handen werden moe van het lezen.

Leesgemak

Het leesgemak van een boek wordt bepaald door de bindwijze maar ook door het formaat. Probeer maar eens een paar boeken door te bladeren. Als het formaat erg smal is, zullen ze minder lekker openvallen dan wanneer een boek bijna vierkant is, of zelfs een liggend formaat heeft, en dus een stuk breder is ten opzichte van de hoogte.

Een boek dat erg groot en zwaar is, leest niet zo lekker als een paperback op een standaard formaat. Denk nog maar even aan dat kunstgeschiedenisboek uit mijn vorige blog, dat je op de foto bovenaan het blog ziet dat je nu aan het lezen bent. Dat was bijna niet mee te sjouwen, maar bovendien kon je het alleen gebruiken als je het plat op tafel legde. Omdat het zo groot en zo dik was, en dus loodzwaar.

Wil je lezer een dun of een dik boek?

Omdat ik zelf nooit genoeg kan krijgen van boeken, verbaast het me dat ik altijd lees dat ‘mensen van dunnere boeken houden’. Daarom heb ik vorige week een mini-poll gehouden op Instagram. “Wat heb jij het liefst? Hoe dikker hoe beter, of liever snel uit?”


Het formaat van je boek poll Insta


De uitkomst was ongeveer 50/50. Hoewel dit natuurlijk niet representatief is, aangezien de meeste van mijn Insta-volgers waarschijnlijk boekliefhebbers zijn, is het dus niet per se waar dat iedereen liever een dun boek heeft.

Hou daarom bij deze afweging jouw lezers in gedachten. Wat denk je dat zij willen en verwachten? Door je keuze hierop aan te sluiten, spreek je hun taal en past je boek precies in hun ideale plaatje. En nee, dat geldt niet voor allemaal, maar door gerichte keuzes te maken en jouw ideale lezer voor ogen te houden, zorg je ervoor dat het totale plaatje klopt.

Ook de papiersoort bepaalt de dikte van je boek

Het formaat heeft invloed op de dikte van je boek. Logisch, want hoe kleiner de pagina’s, hoe minder tekst erop past (tenzij je het onleesbaar klein maakt) en hoe meer pagina’s je dus nodig hebt.

Ga je je boek verkopen via je eigen webshop, dan is het slim om al vroeg in het proces rekening te houden met de maximale hoogte (en lengte en breedte, als je een groot formaat overweegt) voor brievenbuspost. Daarmee kan je jezelf veel verzendkosten besparen.

Het zou natuurlijk gek zijn om daarvoor dan maar minder te schrijven. Gelukkig beïnvloed ook de papiersoort die je kiest de dikte van je boek. Kies je opdikkend papier, of papier met een hoog gramsgewicht (bijvoorbeeld 130 grams), dan wordt je boek dikker dan wanneer je dunner, 90 grams papier gebruikt.

De drukker kan vaak van tevoren, aan de hand van het aantal pagina’s en het gekozen papier, voor je uitrekenen hoe dik je boek wordt.

Kosten

Drukkosten kunnen verschillen per formaat en per drukker. Zoals ik al schreef, zijn er formaten die veel gebruikt worden en die vaak ook relatief voordelig zijn. Minder gangbare formaten zijn vaak juist wat duurder.

Een boek wordt niet uit losse velletjes wordt opgebouwd, maar uit katernen. Uit ‘bosjes’ dubbelgevouwen vellen papier. Deze katernen bestaan meestal uit 16 pagina’s, die in een vaste indeling op een groot drukvel worden gedrukt.

Wanneer je dit vel langs de randen van de pagina’s opvouwt en vervolgens aan de buitenranden losknipt, zitten de pagina’s precies op de juiste volgorde en heb je een katern in handen.

Elke drukker heeft een aantal machines staan, maar die zijn niet allemaal hetzelfde. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat een drukker die op het eerste oog vrij duur is, een afwijkend formaat juist voor een veel betere prijs kan drukken doordat hij een machine heeft staan waar grotere vellen op kunnen.

Heb jij een formaat gekozen waarbij er veel van het papier moet worden afgesneden en weggegooid, zijn de kosten voor het drukwerk relatief hoger. Dan kan het voordeliger zijn om de pagina’s net iets kleiner te maken. Of juist groter, zodat je uiteindelijk minder pagina’s nodig hebt omdat er op elke pagina meer ruimte is voor de tekst.

Het hangt dus voor een deel van de drukker af welk formaat het voordeligst is. Daarom is het slim om de drukker te betrekken in de keuze van het formaat, en aan hem voor te leggen wat je in gedachten hebt.

Jouw boek, jouw keuze

Uiteindelijk bepaal je het formaat van jouw boek dus helemaal zelf. Want zoals je hebt kunnen lezen, is het eindformaat belangrijk, maar is het niet zo dat het één op één afhankelijk is van de keuze van het formaat van de pagina’s en van de hoeveelheid tekst die je schrijft.

Het eindresultaat is een samenspel van verschillende factoren. Kijk maar eens naar de foto hieronder. Hierop staan vier boeken die een serie vormen, maar die alle vier op een andere manier zijn afgewerkt en uit een totaal verschillend aantal pagina’s bestaan.

Kan jij raden welk van deze boeken het grootste aantal pagina’s heeft, zonder het te googelen en te spieken? Onder de foto zal ik het aantal pagina’s van elk boek verklappen.

Het formaat van je boek vergelijken



Van boven naar beneden:

Het labyrint der geesten: 846 pagina’s
De gevangene van de hemel: 318 pagina’s
Het spel van de engel: 552 pagina’s
De schaduw van de wind: 544 pagina’s

Meer over dit onderwerp

De afwerking van je boek: de bindwijze De afwerking van je boek is, samen met het ontwerp van het omslag, het eerste wat je lezers zien. Het bepaalt niet alleen de uitstraling, maar ook de leeservaring. Want een groot gebonden boek op A4-formaat van 1.000 pagina’s dik en een hardcover, is...
Fotoserie drukwerkveredeling verpakkingsmateriaal CONTEQ Onlangs liet CONTEQ nieuwe doosjes produceren. Wij gingen mee naar de drukwerkveredelaar. Om te kijken hoe het materiaal werd afgewerkt met krasvast matlaminaat en om deze serie foto's te maken.

Pin It on Pinterest