763 views

Het houdt me al heel lang bezig: waarom zijn filters en overbelichte foto’s zo populair op Instagram? Al maanden experimenteer ik hiermee en bewerkt al mijn foto’s voor ik ze online zet. Hoe licht kan ik gaan zonder dat een foto teveel details verliest en nietszeggend wordt? Verlies ik volgers als ik donkerdere foto’s plaats? Is het soms het gebruik van veel of weinig hashtags dat voor meer of minder likes zorgt? Het klinkt heel oppervlakkig en een vriend vroeg zich door mijn geëxperimenteer maanden af of de camera van mijn telefoon soms stuk was. Wat maakt het nou eigenlijk uit? Die foto’s plaats je toch voor jezelf? Maar het fascineert me en ik vind het een interessant vraagstuk.

Afgelopen winter maakte ik op een zonnige dag een contrastrijke foto van een bevroren weiland bedekt met sneeuw. De helder blauwe lucht werd weerspiegeld in het water en het felle zonlicht zorgde voor bijna surrealistische kleuren. Deze foto bewerkte ik (in AfterLight) op twee verschillende manieren en ik plaatste beide foto’s vlak achter elkaar op Instagram. Bij de eerste verhoogde ik de saturatie zodat de kleuren nog feller werden en het contrast iets hoger. Bij de tweede verwijderde ik juist zo veel contrast als ik kon, zonder teveel details te verliezen en ik maakte hem zo licht mogelijk.

Instagram-kleurenpsychologie

Instagram-kleurenpsychologie

Zoals ik door eerdere ervaringen al verwachtte, was de lichte foto vanaf het begin veel populairder dan de donkere. De donkere foto plaatste ik als eerste, maar de lichte foto had vrijwel direct twee keer zo veel likes en dit verschil bleef constant hetzelfde.

Instagram-kleurenpsychologie

Na een paar uur plaatste ik een collage van beide foto’s boven elkaar. In mijn commentaar eronder legde ik uit waarvoor ik de twee bijna gelijke foto’s geplaatst had en vroeg of iemand een verklaring kon bedenken voor het grote verschil in likes. De meeste mensen reageerden dat zij inderdaad de “witte” foto het mooist vonden maar de meesten konden niet uitleggen waarom. Ik kreeg reacties als “de witte is sprookjesachtiger maar niet perse mooier” en “het is een trend” en er werd geschreven dat het lichte zonneschijn en positiviteit suggereert en iets magisch en romantisch heeft.

Met domweg Googelen op termen als “kleurenpsychologie in de fotografie” kwam ik nergens en inmiddels had ik de zoektocht al bijna opgegeven. Misschien is het toch toeval, of gewoon een modeverschijnsel en houden we volgend jaar met z’n allen juist van onbewerkte, pure foto’s…

Toen ik een paar weken geleden mijn oude afstudeerscriptie van de Willem de Kooningacademie in de kast zag staan, had ik zin om die weer eens door te lezen. Ik schreef dit naar aanleiding van mijn onderzoek naar hoe ons geheugen werkt, waarom wij zo graag herinneringen willen bewaren en op welke manieren we dit proberen doen. Terwijl ik het door zat te lezen ging mij een lichtje op.

In een van de hoofdstukken citeerde ik Plato, die sprak over een soort collectief geheugenverlies van de mens. Volgens Plato wisten wij voor we geboren werden alles, bij onze geboorte zijn we dit verloren. Dit geheugenverlies was volgens hem een verklaring voor het leren, wat niets meer is dan het afwerpen van de vergeetachtigheid die ons overviel bij onze geboorte.

Herinneringen hebben iets geheimzinnigs, je kunt ze niet vangen en in een potje stoppen. Christo is een kunstenaar die installaties maakt. Hij pakt bruggen en monumenten in en maakte een rivier van rode doeken waar je doorheen kon lopen in Central Park in New York. Hij zei: “onze werken zijn tijdelijk om ze een gevoel van liefde en tederheid te geven, een gevoel dat ze krijgen door het feit dat ze niet blijvend zijn. Deze gevoelens zijn gewoonlijk voorbehouden aan andere tijdelijke dingen zoals onze kindertijd ons eigen leven. Deze dingen worden gewaardeerd omdat we weten dat ze gaan verdwijnen.”

Volgens mij zou dit gevoel van waarde voor niet-blijvende dingen dat door Christo wordt beschreven de populariteit van filters en overbelichte foto’s kunnen verklaren. Door foto’s over te belichten verdwijnen details, net zoals dat in ons geheugen gebeurt. De grote lijnen herinneren we ons nog, maar de specifieke details zijn verdwenen. Deze lichte beelden wekken een gevoel van melancholie op. Iedereen kan zich ermee associëren en ze lijken je eigen herinneringen aan te spreken. En dat is waar we continue naar verlangen. Want uiteindelijk gaat het erom dat we ons herinneren. Bij herinneringen kunnen we wegdromen, we kunnen ons erdoor laten troosten en ze kunnen ons blij maken. Of juist niet, maar zelfs dan. Want het maakt ons eigenlijk niet uit of een herinnering precies klopt of niet, als we ons maar herinneren.