204 views

Eergisteren plaatste Charlotte Meindertsma van Charlotte’s Law een blog: How to: Zelf een boek schrijven en uitgeven. Heel leuk, aangezien Tangram Studio de boeken van Charlotte’s Law heeft mogen opmaken. Een blog als zij nu heeft geschreven had ik zelf ook al maanden op mijn lijstje staan en dit was een mooie aanleiding om dit eindelijk te doen. Ik ben zo brutaal geweest om een aantal van de koppen in haar blog over te nemen (met toestemming natuurlijk) en zo in te springen op haar verhaal.

Correctie of redactie?

Het is handig om van tevoren na te gaan of je werkt met een ontwerper die ook meteen tekstcorrecties en/of redactie doet. Niet elke ontwerper wil doet of kan dit, maar het kan erg handig en tijdbesparend zijn als tijdens de opmaak meteen de laatste foutjes worden aangepast. Zelf doe ik dit wel graag, maar het hangt een beetje van de klant af hoe ver ik hierin ga.

Voor sommige klanten werk ik al meer dan tien jaar. Ik ken hun bedrijf, hun ‘tone of voice’ en hun klanten, en durf dus gerust kleine dingen aan te passen. Soms wijzig je een zin tijdens het schrijven en merk je niet dat er een woordje is blijven staan waardoor de nieuwe zin niet meer klopt. Vooral als je al uren aan het schrijven bent kan dat makkelijk gebeuren, na een tijdje zie je het soms gewoon niet meer. Wanneer ik zulke dingen tegenkom, doe ik meestal per mail of als opmerking in de pdf een voorstel om deze zin te herschrijven. Hetzelfde geldt voor als ik dingen tegenkom die fout lijken, maar misschien in dat specifieke vakgebied wel kunnen kloppen. In sommige voor de hand liggende gevallen pas ik het aan en meld dit even per mail.

Er zijn ontwerpbureaus die absoluut nooit aan de teksten van hun klanten komen. Klinkt gek, maar ik heb het echt meegemaakt. Het is goed om dit na te gaan voordat je je teksten aanlevert, want in dat geval zal je de proeven extra goed op foutjes moeten controleren. Aan de opmaak wordt zo misschien iets minder tijd besteed, maar deze tijd zal je dus zelf moeten investeren als je wilt dat alles foutloos is. Voor zover dat kan natuurlijk, want schrijven blijft mensenwerk.

Ontwerp en opmaak

Dit is natuurlijk mijn vakgebied als ontwerper en hier zou ik dus blogs en boeken over vol kunnen schrijven. Gek genoeg doe ik dat niet en ik vraag me al een hele tijd af waarom me dat toch niet lukt. Misschien doordat het iets is wat voor mij zo vanzelfsprekend is, dat ik niet meer weet waar ik moet beginnen met uitleggen. Wel kan ik tips geven die voor jou als lezer relevant zijn wat betreft dit onderwerp: het zelf schrijven en uitgeven van je boek.

De eerste fase: opmaak

Want als je werkt met een dtp’er of ontwerper om je boek op te laten maken, komt er een moment dat je klaar bent met schrijven (of althans, als je een beetje perfectionistisch bent zoals ik, dat je besluit dat het nu klaar moet zijn omdat je wel eindeloos kunt blijven herschrijven) en je je materiaal gaat aanleveren aan je ontwerper.

Om alles gestroomlijnd te laten verlopen is het fijn als je alles zo volledig mogelijk aanlevert. Daarom hieronder een aantal tips.

1. Platte tekst

Natuurlijk de tekst, liefst in Word en liefst met zo weinig mogelijk opmaak. Misschien denk je dat het fijn is als je alvast zo veel mogelijk opmaakt: zo veel mogelijk verschillende kopjes, kleurtjes, tekst die je wilt uitlichten in italic, enz. Dit is natuurlijk prima, maar vergeet niet dat jouw hele opmaak automatisch verdwijnt zodra de tekst in het opmaakprogramma wordt gezet. De suggesties die je doet in je Word-bestand zijn een mooi voorbeeld die ik er naast houd wanneer ik tekst opmaak. Uiteindelijk maak ik stijlen aan en doe alle opmaak van begin af aan. Wanneer alles klaar is zie je pas echt goed hoe alles met elkaar werkt, de opmaakstijlen, tekstblokken en kaders, alles moet kloppen in het grote geheel.

Ben je slordig in je opmaak en gebruik je verschillende kopjes en korpsgroottes door elkaar? Helemaal niet erg dus! Het belangrijkste is dat de indeling en hiërarchie van je tekst duidelijk genoeg is voor je ontwerper om hem over te kunnen nemen.

2. Alle bijbehorende bestanden, zoals illustraties en foto’s

Alle bijbehorende bestanden zoals afbeeldingen en figuren, graag in zo hoog mogelijke resolutie en als jpg, tiff, png of ander bestandsformaat voor afbeeldingen. Er zijn veel grapjes op internet te vinden over hoe je je ontwerper gek krijgt door afbeeldingen in Word-bestanden aan te leveren. Dat kan je natuurlijk wel doen, maar dit kost extra werk (dus uren, dus een hogere factuur) en de kans is reëel dat pas na openen van het Word-bestand en opslaan van het betreffende plaatje, blijkt dat de afbeelding van veel te lage kwaliteit of resolutie is, en dus onbruikbaar is. Wat ik als ontwerper niet begrijp is waarom klanten dit handig vinden. Je hebt het plaatje ergens in een map opgeslagen en zou het kunnen mailen, maar in plaats daarvan open je Word, plakt het plaatje erin, verkleint het, slaat het bestand op en mailt het Word-bestand… Why?

Iets over resolutie

Als we het dan toch over afbeeldingen hebben, is het meteen handig om iets te weten over resolutie. Wanneer je een boek gaat drukken met foto’s erin, heeft elke afbeelding een resolutie nodig van minimaal 300 dpi (dots per inch, voor scherm eigenlijk ppi: pixels per inch maar in de drukkerswereld en software is dpi gangbaar). Een plaatje van 600 x 800 pixels en 72 dpi (de resolutie van de meeste standaard beeldschermen) ziet er prima uit op je website. Als je zo kijkt lijkt dit een beetje hetzelfde te zijn als een foto van 10 x 15 toch? Maar wanneer je dit plaatje gaat omzetten voor drukwerk, dus van 72 naar 300 dpi, blijkt hij maar op zo’n 5 x 6,5 cm geplaatst te kunnen worden. Veel kleiner dus dan hij er op je website uitzag en niet echt bruikbaar.

Wanneer je in je map met afbeeldingen kijkt, kan je er een omschrijving en bestandsinformatie bij vinden. Hier staat ook de hoeveelheid pixels van een afbeeldingsbestand. De resolutie kan je hier niet uit afleiden, maar als referentie kan je het volgende aanhouden: voor een foto op A5 formaat heb je een afbeelding nodig van 1.748 x 2.480 pixels, voor een foto op A4 formaat 2.480 x 3.508 pixels.

Misschien ten overvloede, maar controleer goed waar al je beelden vandaan komen en of je de gebruiksrechten ervan hebt! Die heb je wanneer het zelfgemaakte beelden zijn, wanneer je stockfoto’s hebt aangeschaft (check wel even de gebruiksrechten in de algemene voorwaarden van het stockfotobedrijf want soms mogen beelden binnen de licentie alleen voor bepaalde doeleinden gebruikt worden) of wanneer de foto’s voor jou gemaakt zijn door een fotograaf en je een overeenkomst hebt waarin staat dat je ze voor dit doel mag gebruiken. Charlotte schreef al heel veel over gebruiks- en auteursrechten van beelden. Zoek je meer bronnen voor beelden die je kunt gebruiken, of wil je meer over auteursrechten weten, kijk dan even op haar site.

De tweede fase: correcties

Wanneer de opmaak klaar is, krijg je een pdf met de eerste proef van de opmaak. Controleer deze goed op fouten in de opmaak, maar ook op typfouten en andere gekke dingen. Wanneer je probeert de correcties in een mail te zetten, merk je al snel dat dit best tijdrovend en ingewikkeld kan zijn. “Pagina 386, vierde alinea, tweede zin staan twee punten.” “Hoofdstuk 3, derde pagina, 24ste zin staat het woord gebruikssrechten, dit moet gebruiksrechten zijn.” Probeer dit maar eens te begrijpen en goed door te voeren! Het is veel werk voor jou om alles op deze manier te noteren en veel werk voor je ontwerper om dit helemaal uit te pluizen.

Correcties in de pdf aangeven met Adobe Acrobat

Veel fijner is om je correcties aan te geven in ‘notities’ in de pdf. Dit kan in de Adobe Acrobat. Klik wanneer je het bestand van de proef geopend hebt op de knop ‘notitie toevoegen’ (die met het tekstballonnetje). Klik daarna op de plek waar je de correctie wilt aangeven en er verschijnt een notitieveld. Typ hier zo bondig mogelijk je correctie. Wil je langere stukken tekst aangeven? Dan is het handig om deze eerst in Word te typen en daarna in het notitieveld te plakken, of verwijs in de notitie naar het betreffende Word-bestand dat je apart hebt opgeslagen (en meegestuurd). De opmaak verdwijnt namelijk zodra je de tekst in het notitieveld plakt, dus wanneer je kopjes en dergelijke wilt aangeven, kan je dit beter in Word doen.

Naast het tekstballonnetje vind je nog meer tools, zo kan je ook tekst arceren. Wil je tekst schrappen, selecteer dan bijvoorbeeld de tool voor tekst doorhalen en arceer de betreffende tekst. Je kan ook tekst doorhalen en meteen een notitie toevoegen, hier is een aparte knop voor.

‘Zoek en vervang’ voor vaak terugkomende fouten

Kom je er achter dat je een bepaald woord door het hele boek heen consequent verkeerd geschreven hebt? Dan is er een snelle truc om dit makkelijk terug te vinden zonder alle 485 pagina’s van de pdf een voor een door te hoeven lopen. Druk op cmd + F (op de mac, of ctrl + F op een Windows pc) en er opent een zoekveld. Typ hierin de verkeerde schrijfwijze van het woord en loop zo het hele document door. Arceer het woord op elke plek dat je hem tegenkomt en plaats voorin de pdf een notitie dat dit woord door het hele boek moet worden aangepast en op welke manier. Heb je geen zin om te zoeken en vind je het niet erg om je ontwerper dit te laten doen? Plaats dan alleen de opmerking. Je ontwerper kan in het opmaakprogramma op dezelfde manier zoeken en het woord meteen vervangen voor de juiste schrijfwijze.

Gebruik consequent dezelfde schrijfwijzen

Cmd + F is trouwens ook een handige manier als je een bepaald woord (of afkorting) vaak inconsequent schrijft. Bepaal op welke manier je dit in je boek wilt schrijven en zoek en arceer de verkeerde schrijfwijze. Op deze manier is je gebruik van termen steeds hetzelfde, wat een stuk professioneler overkomt dan wanneer je alles door elkaar gebruikt.

Laatste kritische controle en akkoord geven

Sla de pdf wanneer je klaar bent op onder een aparte naam, liefst beschrijvend zodat iedereen alles later overzichtelijk terug kan vinden, en stuur deze terug naar je ontwerper. Dit proces kan zich een paar keer herhalen, tot je helemaal tevreden bent en akkoord geeft op de proef. Dan kan de ontwerper een drukklaar pdf-bestand maken en aan jou of aan de drukker (afhankelijk van wat er is afgesproken) aanleveren. Zorg dat je helemaal zeker weet dat alles klopt, want op het moment dat je akkoord hebt gegeven, is de ontwerper in principe niet meer verantwoordelijk voor eventuele foutjes in het drukwerk, als die in de proeven over het hoofd zijn gezien.

Boek laten drukken

Heb je zelf uitgezocht met welke drukker je gaat werken of laat je dit liever aan je ontwerper over? De meeste ontwerpers hebben een netwerk van drukkers die elk gespecialiseerd zijn in hun eigen gebied. Het is makkelijk om hier gebruik van te maken. Aan de andere kant vind je het misschien fijn om rechtstreeks afspraken met de drukker te maken.

Er zijn zelfs tussenpersonen, een soort ‘drukwerkmakelaars’ die weer tussen de ontwerper en de drukker in zitten. Dit kost meestal iets meer, maar kan ook erg handig zijn. Vorig jaar maakte ik voor een klant een boek, wat zij al jaren elk jaar in herziene vorm uitgaven, een centimeter smaller en een centimeter minder hoog. Dit scheelde enorm in drukkosten, doordat het op deze manier bij een specifieke drukker net wat economischer uit de vellen papier kon worden gesneden, of op een andere drukpers paste. Wat het precies was heb ik niet nagevraagd, maar doordat zij met een tussenpersoon werken die zulke dingen precies weet, hebben ze uiteindelijk een heleboel geld bespaard voor nu en voor de toekomstige uitgaven.

Boeken verkopen

Wanneer je boeken gedrukt zijn, wil je natuurlijk dat ze worden gekocht. Wanneer je dit in eigen beheer wilt doen, heb je in elk geval een website nodig, liefst met een webshop functionaliteit. Zorg ervoor dat de uitstraling van je website aansluit bij het ontwerp van je boek. Op die manier creëer je herkenbaarheid en een professionele, betrouwbare uitstraling.

Ook aanwezigheid op social media is belangrijk. Hiervoor geldt hetzelfde als voor je website. Zorg voor eenheid en consistentie! In je ‘tone of voice’, de manier waarop je (potentiële) klanten aanspreekt dus, en in de vormgeving.

Wanneer je hele (online) marketing aansluit bij de inhoud van je boek (dit geldt natuurlijk voor elke dienst en elk product wat je wilt verkopen), zien bezoekers wat ze kunnen verwachten en waarom ze jouw boek zouden moeten kopen.

Zoals Charlotte al schreef in haar blog, kan je over de marketing natuurlijk nog veel meer schrijven. Gelukkig zijn er heel veel mensen die dit doen en is hier heel veel informatie over te vinden. En kom je er zelf niet uit, roep dan de hulp in van een ontwerper die hier ervaring mee heeft. Uiteindelijk is branding en marketing altijd maatwerk, dat jou, je boek en/of product helemaal op het lijf moet zijn geschreven. Pas dan klopt de boodschap met de binnenkant en de buitenkant en kom je geloofwaardig over en willen mensen bij je kopen.

Kan je hier hulp bij gebruiken? Tegen welke vragen loop jij aan? Laat een reactie achter en wie weet kan ik hier de volgende keer een blog over schrijven!