Een tijd geleden kondigde ik het al aan op social media. Ik ben weer een boek aan het schrijven: Van passie naar boek, een stappenplan om zelf je eigen boek te maken en uit te geven. In dit boek neem ik je aan de hand mee, van de eerste voorbereidingen totdat je boek gedrukt is en je het gaat verkopen. Vol met voorbeelden en werkbladen, zodat je terwijl je leest meteen aan de slag kunt met je eigen boek.

Omdat ik het leuk vind om jullie mee te laten kijken, en om mezelf te motiveren bij het schrijven, ga ik fragmenten van het boek delen in mijn blog. Met om te beginnen een deel van de eerste opzet van het eerste hoofdstuk: Voorbereiden. Een tekst van meer dan 3.300 woorden is behoorlijk lang voor een blogpost, maar omdat ik vind dat het anders geen compleet beeld geeft, kies ik er toch voor om het complete hoofdstuk te plaatsen. Op de voorbeelden en werkbladen na.

Heb je ideeën en vind je het leuk om die te delen, of wil je gewoon vertellen wat je ervan vindt? Ik ben benieuwd, dus als je een reactie wilt plaatsen heel graag! Wie weet kan ik het verwerken in het boek.

1. Voorbereiden

1.1 Je doelgroep bepalen
Wie is je lezer?

1.2 Je onderwerp bepalen
Het doel van je boek
Keuzes maken

1.3 De opbouw bedenken
Een voorlopige indeling maken
Balans

1.4 Een planning maken
De omvang van je boek inschatten
Werken met een deadline

1. Voorbereiden


Gefeliciteerd, je gaat je eigen boek schrijven! Schrijven is ontzettend leuk en kennis delen ook, maar er wordt steeds meer geschreven en we voelen ons soms overweldigd door alle informatie die op ons af komt. Hoe zorg je er dan voor dat jouw boek opvalt en gelezen wordt? Of je boek een succes wordt hangt af van verschillende factoren, die je niet allemaal zelf in de hand hebt. Bovendien is dit heel persoonlijk, want de een vindt zijn boek een succes op het moment dat het er is en de ander pas als er duizenden of tienduizenden van verkocht zijn. Een ding staat echter vast, wat je motivatie ook is: het belangrijkste is dat je gewoon begint.

Je hebt vast al een verhaal in je hoofd en je kunt natuurlijk gewoon gaan zitten en opschrijven wat er bij je opkomt. Daar is niets mis mee, dat doen veel schrijvers. Door echter eerst na te denken over het concept van je boek, maak je het jezelf een stuk makkelijker en zorg je voor een gedegen fundament voor je verhaal. Het concept maak je door te bepalen wie je doelgroep is, wat je onderwerp is en hoe jouw boek zich verhoudt tot concurrerende titels. Je legt vast wat en wie je wilt bereiken met je boek en hoe je je boek wilt gaan verkopen.

Daarna kan je alle onderwerpen die je hebt bedacht gaan ordenen en een voorlopige indeling maken. Bedenk een concepttitel en schrijf alvast een voorlopige flaptekst. Niet alleen om te onderzoeken of je concept helder is, maar ook om tijdens het schrijven en steeds op terug te kunnen grijpen. Want door tijdens het hele proces helder voor ogen te houden voor wie je schrijft en wat je precies wilt vertellen, heb je een goede leidraad, waardoor je niet snel afgeleid wordt en verzandt in allerlei bijzaken. Met als resultaat: een boek met een duidelijk verhaal, dat staat als een huis.

1.1 Je doelgroep bepalen


Dit lijkt misschien raar, want het is jouw boek en je weet toch al waarover je wilt schrijven? Zou je onderwerp dan niet eerst aan bod moeten komen? Ja zeker, maar voordat je beslist wat je exacte onderwerp wordt, is het goed om je te focussen op de doelgroep, de lezers die je voor ogen hebt. Zij zijn per slot van rekening degenen die je boek moeten gaan lezen, dus zij zijn degenen die je moet aanspreken en boeien.

Het boek dat je nu in handen hebt bijvoorbeeld, is specifiek geschreven voor jou. Jij wilt een boek gaan maken, net als ik een aantal jaar geleden, en ik vertel je stap voor stap hoe je dit aan kunt pakken. Alles wat ik de afgelopen jaren in de praktijk geleerd heb, heb ik verwerkt tot een stappenplan. Het onderwerp ‘boeken maken’ had ik echter ook op een heel andere manier kunnen benaderen. Ik had bijvoorbeeld een autobiografisch boek kunnen schrijven over hoe ik een paar jaar geleden mijn eerste boek maakte en uitgaf, of ik had me kunnen richten op mede-ontwerpers, en een boek kunnen schrijven over wat er allemaal komt kijken bij het ontwerpen en drukklaar maken van boeken. Het onderwerp bepaal je dus zelf, maar wát je over je onderwerp schrijft en op welke manier, hangt af van de doelgroep die je voor ogen hebt.

Bovendien bepalen je lezers de stijl van je tekst en de manier waarop je het onderwerp benadert. Ga je bijvoorbeeld formeel of informeel schrijven en spreek je de lezer met u of met je aan? Natuurlijk hangt dit voor een groot deel af van jouw persoonlijke stijl, maar soms heb je geen keuze en moet je gewoon het verwachtingspatroon van je lezers volgen. Zakelijke en academische teksten moeten nou eenmaal aan bepaalde regels voldoen en worden formeel en passief geschreven, terwijl je bijvoorbeeld voor online teksten juist beter in een informele stijl kunt schrijven, met korte zinnen.

Wijk je hiervan af, dan wek je verwarring bij je lezers. Ze kunnen zich gaan afvragen wat voor boek ze nu eigenlijk aan het lezen zijn en of de auteur wel snapt waar hij het over heeft. Door je stijl aan te sluiten op de verwachtingen van je lezers, haal je direct een eerste struikelblok weg om je boek verder uit te willen lezen: het onderwerp van dit boek spreekt me aan en de toon is zoals ik had verwacht, dus ik wil de rest ook lezen!

Wie is je lezer?


In de marketingwereld wordt gebruik gemaakt van persona’s om de doelgroep te bepalen. Er worden marktonderzoeken gedaan, waarbij bijvoorbeeld bezoekers van specifieke supermarkten in kaart worden gebracht, zodat de marketing hierop kan worden afgestemd. Heel simpel gezegd: wonen er in de omgeving van een supermarkt bijvoorbeeld vooral veel bejaarden, dan zullen er andere displays met aanbiedingen in de winkelpaden worden gezet dan wanneer er overwegend jonge gezinnen met kinderen wonen.

Natuurlijk is het voor jouw boek een beetje overdreven om een marktonderzoek te doen naar je lezers. Dat hoeft ook helemaal niet en kan ook eigenlijk niet, want je boek moet nog geschreven worden. Waarom geef ik dit voorbeeld dan? Om te laten zien dat het makkelijker is om je te focussen als je precies weet wie je doelgroep is. Door voor je gaat schrijven een lezer te visualiseren en voor hem of haar te schrijven, maak je het jezelf veel makkelijker. Want zeg nou zelf, het is toch veel eenvoudiger om een e-mail te schrijven als je weet aan wie je hem schrijft?

Probeer daarom eerst zogenaamde persona’s te maken. Stel je precies voor wie je ideale lezers zijn, hoe hun leven er uitziet en welke doelen en uitdagingen ze hebben. Maak er niet teveel (twee of drie is echt genoeg, maar één mag ook) en zorg dat je zo specifiek mogelijk bent. Misschien sta je te popelen om te beginnen met het schrijven van je boek en sla je deze fase het liefst over, maar je zal merken dat je het jezelf veel makkelijker maakt wanneer je hier eerst even de tijd voor neemt.

1.2 Je onderwerp bepalen


Wat ga je vertellen en weet je voldoende over het onderwerp om meerwaarde te kunnen bieden aan je lezers? Misschien zou je het liefst alles vertellen wat je over het thema weet, maar zorg ervoor dat je je exacte onderwerp blijft afstemmen op je ideale lezer. Die heeft een bepaalde verwachting op basis van wat hij over je boek heeft gelezen, of op basis van de flaptekst, en aan die verwachting wil jij voldoen.

Het helpt om voordat je gaat schrijven specifiek te zijn voor jezelf, maar soms blijkt tijdens het schrijven dat je onderwerp toch naar een andere richting verschuift. Door gerichte keuzes te maken en vanuit jezelf te schrijven, wordt het schrijfproces veel makkelijker. Je kunt je focussen op het belangrijkste en bijzaken schrappen, of ze opzij schuiven om ze later te gebruiken voor een ander hoofdstuk of project.

Het doel van je boek


Wanneer je weet wat je wil vertellen ben je er nog niet, het is ook belangrijk om voor jezelf te formuleren waarom je dit wil vertellen. Waarom moet je lezer dit verhaal lezen? Wat heeft hij aan deze informatie? Of het nu bewust is of onbewust, iedereen die een boek tegenkomt denkt voordat hij erin begint what’s in it for me? Dit is wat ik bedoel met het doel van je tekst.

Natuurlijk heb je om te beginnen je eigen doelen. Dit noemen we verborgen doelen. Jij bent bijvoorbeeld enorm enthousiast over het verhaal dat je wilt vertellen. Je hebt iets gemaakt en wilt dat graag met de wereld delen, of misschien schrijf je voor je onderneming en wil je dat potentiële klanten zien dat jij enorm goed bent in je werk. Dat zijn de beste redenen om een boek te schrijven, want zonder deze drijfveren zal je boek er waarschijnlijk nooit komen. Jouw persoonlijke doel is echter (meestal) voor je lezers niet genoeg reden om te besluiten om je boek te kopen, daarvoor moet je hún persoonlijke doelen aanspreken.

Probeer je eigen doelen en de doelen van je lezers dus zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Dit kan pas wanneer je je lezers helder voor ogen hebt. Snap je nu waarom je doelgroep in dit hoofdstuk als eerste aan bod is gekomen? Je lezers hebben hun eigen verwachtingen en hun eigen redenen om je boek te lezen. Ze zoeken specifieke informatie en hopen die in jouw boek te vinden. Door je boek zo goed mogelijk op hen af te stemmen, heb je al in de allereerste fase een belangrijk stukje marketing gedaan én help je jezelf om een goed boek te maken, met een helder verhaal.

Om jezelf richting te geven, kan je de inleiding alvast proberen te schrijven, in plaats van hiermee te wachten tot de rest van je boek geschreven is. Natuurlijk hoef je daarna niet rigide vast te houden aan wat je oorspronkelijk bedacht hebt en kan je onderwerp gaandeweg veranderen. Je inleiding kan je daar achteraf op aanpassen en staat niet vast aan het begin van het schrijfproces, maar het kan je wel helpen om duidelijk te omschrijven voor wie je boek is en wat het onderwerp en het doel is.

Geef in de inleiding al duidelijk aan waar je tekst over gaat, zodat je lezer een helder beeld krijgt van wat je te bieden hebt. Zorg dat de inleiding helder is, maar hou het kort en bondig. We moeten al zo veel lezen dat we meestal alleen bruikbare informatie in ons opnemen en de rest (soms alleen de tussenkoppen) alleen scannen of al snel weer vergeten.

Keuzes maken


Wil je een goede structuur in je boek aanbrengen, begin dan met het inventariseren van alle onderwerpen die bij je opkomen. Schrijf gewoon alles op wat je in je hoofd hebt en maak een lijst. Wanneer je deze lijst doorneemt, zal je al snel merken dat sommige zaken belangrijker zijn dan andere. Selecteer wat voor jouw verhaal echt van belang is en welke dingen eigenlijk bijzaak zijn.

Wanneer je alles hebt opgeschreven dat bij je opkomt, ga je denken aan je lezer. Nu kan je gaan schrappen, of misschien krijg je juist nog meer ideeën. Probeer de onderwerpen alvast te ordenen in hoofdstukken en alinea’s, bedenk koppen en tussenkoppen. Zie je in deze fase al dat bepaalde dingen eigenlijk bij elkaar horen? Dan kan je hiermee alvast een indeling maken, die de basis van je boek zal gaan vormen.

1.3 De opbouw bedenken


Je weet nu als het goed is precies waarover je gaat schrijven en voor wie, en je hebt een lijst met onderwerpen gemaakt die je aan bod wilt laten komen en die je verhaal gaan vormen. Nu kan je al deze onderwerpen gaan ordenen, en een duidelijke opbouw maken waarmee je de lezer door je boek heen loodst. De kunst is om dit zo te doen dat er een rode draad ontstaat, een spanningsboog waardoor je lezers na elk onderdeel niet kunnen wachten om verder te lezen in het volgende deel.

Dit doe je natuurlijk door de manier van schrijven, maar ook de structuur van je boek speelt hierin een rol. Pak je lijst met onderwerpen erbij en kijk hoe je deze zo in kunt delen dat er een verhaal ontstaat. Begin met de grote lijnen en werk dit verder uit. Maak eerst een globale indeling. Misschien zie je dat je je boek in delen moet opsplitsen. Dit boek bijvoorbeeld, is ingedeeld in vier delen: de vier belangrijkste fasen die je doorloopt wanneer je een boek gaat maken, van het allereerste begin totdat je boek er is. Door te kiezen voor deze indeling, laat ik in de inhoudsopgave al zien welke fasen er aan bod zullen komen, neem ik je aan de hand en begeleid je letterlijk door het hele proces.

Een voorlopige indeling maken


Een voorlopige indeling heeft een dubbele functie. Het is een leidraad die jou helpt bij het schrijven en het bedenken van duidelijke koppen en tussenkoppen. Wanneer je de voorlopige indeling er naast houdt wanneer je gaat schrijven, zie je het al snel als een stuk dat je aan het schrijven bent misschien beter in een ander deel van het boek past. Tegelijkertijd vormt het de basis voor de definitieve indeling van je boek. Zie het als het bouwen van een constructie. Eerst wordt er een geraamte van balken geplaatst, zodat wanneer de beplating er tegenaan wordt gemonteerd, alles past en klopt.

Bekijk de voorlopige indeling steeds door de ogen van je lezers en stel je voor dat dit de uiteindelijke inhoudsopgave zou zijn. Een goede inhoudsopgave vormt een korte samenvatting van je boek, een beknopt verhaal op zich. Probeer je te verplaatsen in je lezers. Wanneer zij je boek openslaan en deze inhoudsopgave zien, begrijpen ze dan waar het boek over gaat en wat ze erin zullen vinden? De voorlopige indeling staat niet vast, gedurende het hele schrijfproces kan je blijven schrappen en aanvullen, net zo lang tot de indeling een helder overzicht geeft van het verhaal dat je boek vertelt en alle onderdelen een logisch samenhangend geheel vormen.

Terwijl je bezig bent met je voorlopige indeling, ben je eigenlijk de koppen en subkoppen van je tekst al aan het bedenken. Je bent misschien gewend om eerst te schrijven en daarna de koppen te bedenken. Die moeten toch vertellen waarover de tekst gaat, dus bedenk je die toch na het schrijven? Door dit andersom te doen, zorg je ervoor dat de basis van je verhaal helder is, en hoef je de tekst hier alleen nog op aan te laten sluiten.

Balans


Een verhaal dat in evenwicht is, is makkelijker te begrijpen voor je lezer. Zorg daarom voor balans in je boek. Wanneer het ene hoofdstuk maar uit 10 pagina’s bestaat en een andere uit 200, is dat verwarrend. Waarom is dit korte hoofdstuk eigenlijk een hoofdstuk als het blijkbaar zo onbelangrijk is? Had het niet beter onderdeel kunnen zijn van een ander hoofdstuk of weggelaten kunnen worden? Je lezer zal zich dit onbewust afvragen. Dit kan je voorkomen door hier voor en tijdens het schrijven over na te denken.

Balans is niet alleen van belang bij de lengte van de verschillende hoofdstukken, maar ook bij de onderverdeling. Elke tekst bestaat uit verschillende niveaus: hoofdstukken, paragrafen en kopjes, die verder worden opgedeeld in alinea’s en zinnen. Als je de indeling onderverdeelt in teveel verschillende lagen, maak je het onnodig ingewikkeld. Geef je tekst dus liever niet teveel subkopjes. Een leidraad is dat een overzichtelijke tekst bestaat uit hoofdstukken, paragrafen, koppen en eventueel subkoppen, maar alleen als die nodig zijn om de tekst te verduidelijken.

Door zoveel mogelijk evenwicht te brengen in de structuur van je boek, in de indeling en in de lengte van hoofdstukken, paragrafen, alinea’s en zinnen, maak je van je boek een logisch geheel. Je leidt je de lezer door je verhaal, zodat hij pagina na pagina wil lezen en je boek niet meer weg kan leggen.

1.4 Een planning maken


Je voorlopige indeling is klaar en je hebt alvast een begin gemaakt met schrijven van je tekst. Dat weet ik zeker, want je handen jeuken inmiddels vast al zo dat je je niet hebt kunnen bedwingen. Toch is het handig om een planning te maken voordat je echt gaat beginnen. Je voorlopige indeling is het geraamte van je boek, je hoeft nu alleen voor elk onderdeel nog tekst te schrijven. Probeer alvast een in te schatten hoeveel tekst er voor elk onderdeel moet komen en zorg ervoor dat dit voor elk deel ongeveer gelijk is. Balans weet je nog?

Hou je voorlopige indeling er steeds naast wanneer je schrijft en pas hem zo nodig aan. Gaandeweg zal je er misschien achterkomen dat je sommige koppen beter iets anders kunt formuleren, of dat ze op een andere plek in het boek moeten komen. Dat geeft niet, de bedoeling is dat je voor jezelf een helder overzicht krijgt van hoeveel er per deel moet worden geschreven, zodat je een globale planning kunt maken. Door je schrijfwerk op die manier in hapklare brokken op te delen, maak je het jezelf makkelijker en kan je zien hoe ver je bent en hoeveel je nog moet doen.

De omvang van je boek inschatten


Misschien maakt het je niet uit hoe dik je boek wordt, maar misschien ook wel, en misschien motiveert het je gewoon als je precies weet hoeveel je nog moet schrijven zodat je weet hoe ver je op schema ligt. Door te bepalen hoeveel woorden je in totaal nodig hebt, kan je makkelijk berekenen hoeveel woorden elk hoofdstuk ongeveer moet krijgen. Om je een idee te geven: een standaard paperback met 200 pagina’s tekst bevat gemiddeld ongeveer 50.000 woorden. Het aantal pagina’s hangt natuurlijk af van het formaat van de pagina’s en van hoeveel foto’s en andere elementen er in het boek komen, maar voorlopig is dit een goede indicatie om van uit te gaan.

Als je weet hoeveel tekst je wilt gaan schrijven, kan je een planning gaan maken. Hoeveel tijd heb je nodig per onderdeel en hoe lang ga je er dan over doen om het hele boek te schrijven? Hou rekening met onvoorziene omstandigheden en met dagen waarop je niet kunt schrijven, en maak een reële planning voor jezelf. Zo weet je wanneer het tijd is om op zoek te gaan naar een ontwerper, en als je die al hebt, kan je zo alvast aangeven wanneer die de tekst kan verwachten zodat hij of zij hier rekening mee kan houden.

Werken met een deadline


Wanneer je het boek op een bepaalde datum geleverd wilt hebben en je dus een deadline hebt, is het nog belangrijker om een duidelijke planning te hebben. Werk in dat geval achteruit, vanaf het moment dat de boeken klaar moeten zijn. Begin bij het invullen van de planning bij het drukken en binden, en werk de lijst van beneden naar boven af. Informeer tijdig hoeveel tijd je ontwerper nodig zal hebben en zorg ervoor dat je de rest van de tijd zo efficiënt mogelijk gebruikt om te schrijven.

Er zijn ongeveer vier weken nodig om de boeken te drukken en te binden, maar ook je ontwerper heeft tijd nodig voor het ontwerp en de opmaak van je boek. Hoeveel tijd dat is hangt af van de hoeveelheid pagina’s van je boek, van hoeveel beeldmateriaal en andere elementen er geplaatst of gemaakt moeten worden, en van de hoeveelheid correcties die doorlopen moeten worden voor het ontwerp klaar is.

Heb je alle stappen doorlopen en is je planning klaar? Dan kan nu het echte werk beginnen!


Meer over dit onderwerp

Zelf een boek schrijven en uitgeven: tips vanuit de ontwerpstudio   Eergisteren plaatste Charlotte Meindertsma van Charlotte’s Law een blog: How to: Zelf een boek schrijven en uitgeven. Heel leuk, aangezien Tangram Studio de boeken van Charlotte's Law heeft mogen opmaken. Een blog als zij nu heeft geschreven h...
Je eigen boek schrijven en laten drukken: een stappenplan Wil je je eigen boek schrijven en uitgeven, maar weet je niet zo goed waar je moet beginnen en wat er allemaal bij komt kijken? Dan is het fijn als je een team om je heen verzamelt met mensen die je kunnen helpen. Bijvoorbeeld een ontwerper voor het ...
Hoe zorg je ervoor dat je tekst gelezen wordt? Lezer, onderwerp en doel op elkaar afstemmen Schrijven is leuk en kennis delen ook, maar er wordt steeds meer geschreven en we worden bedolven onder informatie. Hoe zorg je er dan voor dat jouw tekst gelezen wordt? Hierover is veel informatie te vinden, vooral over online vindbaarheid en over h...

Pin It on Pinterest