Wat lees jij liever? Een papieren boek of een e-book? Die vraag stelde ik op Instagram en de antwoorden verrasten me eigenlijk wel. Want e-books zijn populair en steeds meer klanten vragen of ik van hun boek ook een e-book wil maken.

84% van de 46 stemmen waren voor een papieren boek, en maar 9 voor een e-book. Omdat een papieren boek lekker ruikt, tastbaarder is, lekkerder leest, fijner is voor je ogen, vanwege het gevoel van echte bladzijden omslaan, hoekjes omvouwen, aantekeningen en markeringen maken en het gevoel dat het lezen van een papieren boek je geeft.

Ook werd er verschillende keren genoemd dat het lezen van een boek een rustmoment is, waarop je even offline bent en alleen maar met je boek bezig bent.

Digitaal leidt af

Dat is helemaal niet zo gek, want wanneer je een digitaal boek leest, ben je sneller afgeleid. Je checkt tussendoor even snel je mail, of kijkt ‘even’ op social media. Om er een half uur later achter te komen dat je bent vergeten wat je aan het doen was.

Lezen van papier werkt ontspannend

Van papier lezen we nu eenmaal makkelijker dan van een scherm. Het is ontspannend en zorgt ervoor dat je je helemaal kunt focussen. Daardoor nemen we de informatie beter op en het blijft beter ‘hangen’. Je zit even helemaal in het verhaal, of het nu fictie of non-fictie is.

Het blauwe licht dat je computer, tablet en telefoon afgeven, zorgt ervoor dat je moe wordt, overprikkeld raakt en misschien zelfs slecht kunt slapen. Daar heb je bij een papieren boek geen last van. Sterker nog, een boek lezen is juist ontspannend en helpt je ontprikkelen. Een papieren boek lezen geeft je echt even een rustmoment.

Waarom dan toch een e-book?

Toch wil ik niet zeggen dat het niet slim is om van je boek ook een e-book te maken. Niet in de laatste plaats omdat er ook veel lezers zijn die liever een digitaal boek hebben. Je kunt het op verschillende apparaten lezen en hebt het altijd en overal bij je. Ook als je onverwacht moet wachten en even tijd over hebt.

Als je op vakantie gaat, is het makkelijk als je zo veel boeken mee kunt nemen als je wilt, zonder dat je tas daar zwaar van wordt. Want op een e-reader kunt je eindeloos veel boeken opslaan. Hoewel dat niet altijd zo is en per boek verschilt, kunnen boeken best zwaar zijn. Een e-reader is niet zwaar, en je houdt het makkelijk vast.

Bovendien moet je, als je online een boek bestelt, wachten tot het in je brievenbus ligt. In een e-book kun je direct beginnen nadat je de bestelling hebt geplaatst. Dat is dan ook de reden dat ik zelfs wel eens beide koop (bijvoorbeeld het boek op de foto bij dit blog). De papieren versie én het e-book.

Zeker als het om een boek gaat waarin je dingen op wilt kunnen zoeken. Het is dan ideaal als je het altijd bij de hand hebt doordat je het op je telefoon kunt openen.

De voor- en nadelen van een e-book voor jou

Ook als jij een boek aan het schrijven bent, heeft een e-book voor jou voordelen die een papieren boek niet heeft.

Een e-book is interactief

Zo kun je het interactief maken. Je kunt tekst aanklikbaar maken zodat lezers makkelijker door je boek kunnen navigeren, of ze naar je website sturen. Je kunt er zelfs filmpjes en andere interactieve elementen in zetten.

De verkoopprijs van een e-book ligt lager

De prijzen voor e-books liggen lager dan voor gewone boeken, doordat je voor een e-book geen drukkosten maakt. Dat kan ervoor zorgen dat je boek toegankelijker wordt voor lezers, want misschien kopen zij sneller een goedkoper e-book dan dat ze meteen de duurdere papieren versie aanschaffen.

Dat is dan ook wel meteen een nadeel voor jou, want consumenten gaan ervan uit dat de prijs van een e-book een flink stuk lager ligt dan van de papieren versie. Een e-book van €5 tot €10 is acceptabel, maar daarboven wordt het al snel als duur ervaren.

Voor e-books geldt het 21% btw-tarief

Hou er ook rekening mee dat voor e-books die je kunt downloaden een ander btw-tarief geldt. Voor een boek reken je 9% btw, maar voor een e-book gek genoeg nog steeds 21%. Hou dat in je achterhoofd wanneer je de prijs bepaalt. Want de btw moet jij afdragen aan de Belastingdienst, en gaat dus van je opbrengst af.

Kleinere investering, maar ook een kleinere opbrengst

Die opbrengst ligt dus over het algemeen een stuk lager dan van een papieren boek waarvan je een grote oplage hebt laten printen. Het voordeel is wel dat je voor een e-book een minder grote investering hoeft te doen.

E-books vallen buiten de Wet op de vaste boekenprijs

Bovendien vallen e-books niet onder de Wet op de vaste boekenprijs (Wvbp). Op papieren boeken mag je volgens deze wet niet zomaar korting geven, tenzij je dit vastlegt bij het Commissariaat van de Media, zodat alle andere verkopers dezelfde actieprijs kunnen rekenen als jij.

Voor e-books geldt dit niet. Dus wil je e-book (tijdelijk) voor een lagere prijs aanbieden, dan ben je daar vrij in. Pas hiermee wel op, want consumenten zijn geneigd om producten die in de uitverkoop zijn geweest een lagere waarde toe te kennen, en zullen bovendien misschien wachten met aanschaffen tot het weer in de aanbieding is.

Ok, een e-book dus, maar kies je pdf of ePub?

Heb je besloten dat je je boek als e-book wilt aanbieden, dan moet je nog kiezen of je voor pdf of voor ePub gaat. Beide hebben hun eigen voor- en nadelen. Het hangt ervan af wat jij voor ogen hebt, en hoe je lezers je boek gebruiken, wat voor jou de beste optie is.

ePub en pdf op iPhone
Dezelfde pagina van hetzelfde boek, beide geopend in e-reader. Links ePub en rechts pdf.

Verschil in weergave

Het grootste verschil zit in hoe de bestanden zich op de reader van je lezers gedragen. Een pdf is een open standaard die ervoor zorgt dat de opmaak op elk apparaat op dezelfde manier wordt weergegeven. Dus precies in de juiste lettertypen en altijd op exact dezelfde manier.

Een ePub-bestand past zich daarentegen volledig aan de reader aan. Bekijk je hetzelfde boek op je iPhone, dan ziet het er heel anders uit dan wanneer je op je pc leest. De regellengtes verschillen en het kan zelfs zo zijn dat de tekst in een heel ander lettertype wordt getoond.

Dat komt niet alleen doordat elk apparaat zijn eigen instelling heeft. Een e-reader plaatst de tekst optimaal voor het apparaat waarop gelezen wordt, maar ook de lezer kan het zo instellen dat alles in zijn favoriete lettertype wordt weergegeven.

EPub: eigenlijk een mini-website

Eigenlijk moet je een ePub zien als een soort website. Een basisstructuur waarvan de vormgeving wordt bepaald door een stuk code. In combinatie met de instelling van het medium waarop het geopend wordt.

Hoewel je vanuit InDesign zowel pdf-bestanden als ePubs kunt maken, worden die laatste opgebouwd uit XML, XHTML en CSS. Dat zijn dezelfde programmeertalen als waarmee websites worden gemaakt. Met name de CSS-bestanden zijn relevant voor de opmaak. Dus voor de manier waarop je boek wordt weergegeven.

Dat is een heel technisch verhaal, dat ik nu kort bespreek. Interessant voor je ontwerper, en minder voor jou. Maar als je dit leest, krijg je wel een beter beeld van de unieke eigenschappen van een ePub.

Met InDesign ePub-bestanden maken kan problemen opleveren

Een boek wordt meestal opgemaakt in InDesign. Dat is daar helemaal voor bedoeld, en is daar dus ideaal voor. Althans, zolang er niet ook een ePub van hoeft te worden gemaakt.

Met InDesign kan heel veel, maar het is niet bedoeld om websites mee te maken. Daardoor geeft een ePub die vanuit InDesign is geëxporteerd vaak verschillende problemen. De tekst ziet er bijvoorbeeld niet meer zo uit als bedoeld was, de plaatjes staan er enorm groot in, en de lijnen die om tekstkaders stonden zijn verdwenen.

De oplossing: de CSS aanpassen

Kortom, de hele opmaak lijkt foetsie. Gelukkig is dat op te lossen door het CSS-bestand, dat InDesign heeft gemaakt, in Dreamweaver te openen. Of gewoon in kladblok of notities, als je goed kunt programmeren.

Als je het bestand opent, merk je al snel dat de opmaak niet echt weg is. InDesign heeft alleen geen ‘schone’, complete CSS geproduceerd, maar eindeloos veel verschillende stijlen gemaakt die elkaar overlappen en op elkaar lijken. Die moet je dus zelf gaan finetunen, en dat werkt heel anders dan hoe de meeste ontwerpers gewend zijn een boek op te maken.

Afbeeldingen maken van complete pagina’s

Zitten er pagina’s in je boek waarvan je de opmaak exact zo in je e-book wilt hebben? Bijvoorbeeld met tekst die over afbeeldingen loopt? Dan kan je van die pagina’s afbeeldingen maken en die in het bestand plaatsen. Het resultaat is dan wat je op de foto hieronder ziet.

Afbeelding complete pagina in ePub

De resolutie van afbeeldingen aanpassen

Wanneer je een boek opmaakt, moet je ervoor zorgen dat alle afbeeldingen er op hoge resolutie in staan. Op 300 dpi in plaats van op 72 dpi, meer dan drie keer groter dus.

Dat betekent dan ook dat als je een boek dat drukklaar gemaakt is exporteert naar ePub, de afbeeldingen er meer dan drie keer zo groot in komen als de bedoeling was.

Je wilt natuurlijk dat de afbeeldingen niet voorbij je tekst lopen, maar maximaal dezelfde breedte hebben. Geef ze daarom precies het juiste formaat en zorg er in de CSS voor dat ze op elk apparaat op dezelfde manier worden weergegeven.

De volgorde van de inhoud van de opmaak is belangrijk

En als je dan toch bezig bent, plaats dan meteen alle afbeeldingen in het kader van de lopende tekst, in plaats van in een los, eigen kader. InDesign werkt bij het exporteren naar ePub van boven naar beneden en van kader naar kader.

In de geproduceerde ePub wordt dus eerst alle tekst getoond, omdat het tekstkader het eerste was wat InDesign bij het exporteren tegenkwam. Pas daarna is de inhoud van alle andere kaders aan de beurt. Alle losse elementen komen vervolgens achter de tekst aan, in plaats van er tussendoor.

Als ontwerper ben je gewend om met losse kaders te werken en die eigenschappen toe te kennen. Om een ePub te maken, moet je maar één serie verbonden kaders gebruiken (één per pagina), en alle elementen in de juiste volgorde in die kaders plaatsen.

Tekst- en alineastijlen

Eigenschappen zoals uitlijning en afstand, geef je aan de afbeeldingen door middel van, jawel, tekst- en alineastijlen. Snap je het nog? Die alineastijlen worden omgezet naar stukjes CSS. Die kun je later aanpassen in Dreamweaver, zodat ze precies zo worden weer gegeven als jij wilt.

Het codewoord is dus stijlen. En eenvoud. Hoe simpeler hoe beter. Want als je niet superconsequent bent met toekennen van stijlen, levert dat een rommelige CSS op, met allerlei verschillende (overbodige) stukjes code. Dat wil je niet, want dat zorgt voor kleine inconsequenties en foutjes in het e-book.

Waarom dan toch InDesign?

Omdat ik er in dit blog van uitga dat je jouw gedrukte boek ook als e-book wilt uitgeven. Omdat het al is opgemaakt in InDesign, zou het dubbel werk zijn om het opnieuw op te maken in een ander programma.

Terug naar jou

Voor een ontwerper is het jammer dat een ePub zo anders in elkaar zit dan een papieren boek of pdf. Want die heeft zijn ziel en zaligheid in het ontwerp gelegd, en moet dat nu uitkleden en vereenvoudigen tot de essentie. Om het vervolgens een nieuw, nogal beperkt jasje te geven.

Het is dan ook niet zo dat je ontwerper met één druk op de knop een ePub kan produceren die in één keer helemaal goed is. Hoewel je dus bespaart op drukkosten, moet je voor een ePub wel wat extra investeren in ontwerp-uren.

Pdf: volledige controle, maar toch niet echt

De eenvoudigste oplossing is dan ook om te kiezen voor een pdf. Dan heb je de volledige controle over de weergave en ziet je boek er gedrukt én op elk scherm exact hetzelfde uit.

Dat is dan ook meteen de valkuil en het nadeel van een pdf. Want dat e-book dat er op je pc zo mooi uitziet, is op een telefoon opeens een heel stuk minder makkelijk te lezen. Lezers moeten daarvoor scrollen en inzoomen.

Hoe gaat je lezer je e-book gebruiken?

Toch betekent dat niet dat een pdf niet de juiste keuze is. Ga eens na. Hoe denk je dat je lezers je boek zullen lezen? Als dat voornamelijk op de pc is, dan is pdf de meest ideale keuze. Die kun je exact op maat maken, zodat het er precies zo uitziet als jij wilt.

Wil je een pdf die ook op kleine schermen goed leesbaar is, zorg er dan voor dat de tekst niet te klein is en dat de regels niet te lang zijn. Zodat er niet onnodig veel ingezoomd en gescrolld hoeft te worden.

Unieke eigenschappen van een pdf

Het leuke van een pdf is dat je het makkelijk uit kunt printen. Daar was de pdf oorspronkelijk ook voor bedoeld. En je kunt invulvelden invoegen, waarin je lezers rechtstreeks kunnen typen. Dat ingevulde document kunnen ze mailen of uitprinten. Waar ze ook zijn en op welk apparaat ze ook werken.

Een pdf ziet er altijd precies zo uit als jij wilt. Daardoor kan je er zeker van zijn dat het past bij de rest van je uitingen en bijvoorbeeld je huisstijl. Je e-book blijft op die manier dus altijd herkenbaar.

Wat willen jouw lezers?

Er zijn dus verschillende overwegingen die je kunt maken, maar uiteindelijk zijn je lezers doorslaggevend. Hoe denk je dat zij je boek willen lezen? Waar gaan ze het voor gebruiken? Dat is de belangrijkste vraag die je jezelf moet stellen.

Ook deze vraag stelde ik op Instagram. Wat lees jij liever? Een pdf of een ePub? De meningen liepen niet zo heel ver uiteen, 58% van de 24 kozen voor ePub en de andere 10 hadden voorkeur voor pdf.

Nu is dat maar een klein testje, met erg weinig reacties. Helemaal niet representatief dus. Maar wat ik ermee wil zeggen, is dat iedereen zijn eigen voorkeur heeft, en je dus niet kunt stellen dat het een per se beter is dan het ander.

Mijn persoonlijke voorkeur

Als ontwerper maak ik natuurlijk het liefst een pdf, omdat die precies wordt zoals ik wil en aansluit bij het ontwerp van het oorspronkelijke boek. Maar om op mijn gemak een digitaal boek te lezen, heb ik juist liever een ePub. Omdat dat op de leeservaring is afgestemd en het meest lijkt op het lezen van een gewoon boek.

Checklist ePub of pdf

Om je te helpen een goede keuze te maken, heb ik een checklist voor je gemaakt. Als je hierin aangeeft wat jij het belangrijkst vindt, kun je daarna in één oogopslag zien wat de beste optie is voor jou.

Checklist pdf of epub

Pin It on Pinterest